W przeciwieństwie do noworodków dojrzałych, wcześniaków nie można karmić na żądanie, ponieważ mogą być one zbyt słabe, aby wyrażać swoje potrzeby. Trzeba je karmić wg ścisłego schematu. Wcześniaki są o wiele bardziej skłonne do zapadania na różne infekcje niż noworodki urodzone o czasie. Przygotowanie posiłków dla wcześniaka wymaga więc szczególnych środków ostrożności.

Pierwsze karmienie odbywa się zazwyczaj w 12 godzin po urodze­niu. Noworodka z wagą ciała nie przekraczającą 2250 g nie powinno się wyjmować z łóżeczka do karmienia; trzeba go tylko lekko unieść, gdyż trudniej mu połykać mleko w pozycji leżącej. Noworodka o wa­dze 2250 g i wyżej można zazwyczaj przystawić do piersi, przynaj­mniej po 2—3 dniach. Powodem, dla którego noworodków z niską wa­gą urodzeniową nie przystawia się do piersi, są ich trudności w ssaniu, w wyniku czego przystawiane do piersi albo nie potrafią wyciągnąć pokarmu w ogóle, albo szybko męczą się ssaniem i w ten sposób nie przyjmują mleka w wystarczającej ilości. Bardzo małe noworodki, które powinny być pielęgnowane w szpitalu, nie mają nawet wy­kształconego odruchu połykania. Noworodki o wadze między 1800 a 2250 g powinny być karmione pipetką lub — jeżeli dobrze ssą — butelką albo piersią.

Przed karmieniem należy wcześniakowi zmienić pieluszkę. Nie ra­dzimy robić tego po karmieniu, ze względu na większe ryzyko wy­miotów.

Najlepszym pokarmem dla wcześniaka jest pokarm kobiecy. Małemu wcześniakowi, którego nie można przystawić do piersi, należy ścią­gnąć pokarm z piersi do wygotowanego naczynia i podawać za pomocą wygotowanej pipetki lub butelki. W razie braku pokarmu w piersi jest do wyboru kilka mieszanek, którymi można zastąpić pokarm, istnieją jednak różne opinie co do tego, która z nich jest najlepsza. Każda z tych mieszanek jest odpowiednio spreparowana, a sposób przyrządzania znajduje się na opakowaniu.

Po pierwszych 2 tygodniach ilość pokarmu szybko zwięk­sza się. Każde karmienie piersią powinno trwać nie dłużej niż 15 do 20 mi­nut. Karmienie trwające dłużej będzie prawdopodobnie dla niemowlę­cia męczące. Jeżeli wydaje się, że karmienie piersią noworodka mę­czy, należy na 2, 3 dni przestawić je na karmienie z butelki (pokarmem ściąganym z piersi) i potem próbować przystawić go ponownie do piersi.

Ze względu na małą powierzchnię żołądka noworodki z niską wa­gą urodzeniową trzeba karmić częściej. Większym noworodkom nie podaje się zazwyczaj żadnych posiłków między godziną 11, 12 w nocy i 6 rano, mniejszym jednak (poniżej 2250 g) podaje się w tym czasie jeden posiłek. Jeżeli niemowlę płacze w nocy z głodu, trzeba je na­karmić.

Noworodka o niskiej wadze urodzeniowej waży się codziennie; gdy osiąga wagę 2500 g ważymy go 2 razy w tygodniu, a następnie 1 raz w tygodniu. Noworodek z wagą ciała poniżej 2250 g może do 3 tygodnia życia nie osiągnąć swojej wagi urodzeniowej. Nie ma potrze­bować przyspieszać jej przyrostu. Na ogół, dla noworodka z wagą ciała od 1800 do 2250 g, bezpieczniej jest, gdy w pierwszych 3 ty­godniach życia przybiera tygodniowo na wadze nie więcej niż 110 do 200 g ponieważ lekarze stwierdzili, że po szybszym przyroście wagi następuje jej spadek. Szybszy przyrost jest nieszkodliwy dla o wadze od 2250 do 2500 g.

Przy karmieniu należy położyć noworodka na brzuchu, unosząc równocześnie łóżeczko od strony głowy dziecka po to, by w razie ulewania nie zachłysnął się.

Wcześniakom podaje się witaminę D w kroplach od 3 lub 4 tygodnia życia. Ponadto, od około 8 tygodnia życia, zaleca się podawanie im preparatów żelaza dla zapobieżenia niedokrwistości. Leki te przepisze ci twój lekarz.

Wprawdzie noworodek urodzony przedwcześnie z całą pewnością znaj­dzie się pod opieką lekarza, niemniej uważamy za stosowne zwrócić uwagę na kilka ważnych kwestii dotyczących pielęgnowania i żywie­nia wcześniaka oraz trudności, jakie napotykają rodzice takiego dziec­ka. Robimy to po to, by ułatwić rodzicom zrozumienie niektórych problemów. W rozdziale tym omawiamy wszystkie noworodki urodzo­ne z niską wagą ciała, więc te, które w chwili urodzenia ważyły 2500 g lub mniej, bez względu na to, czy mają one jedynie małe wy­miary ciała (wagę i długość), czy też są przedwcześnie urodzone.

Utrzymanie wcześniaka przy życiu jest w ogóle trudne i tym trudniejsze, im on jest mniejszy. Jego ośrodki mózgowe regulujące oddychanie i inne ważne czynności życiowe są niedojrzale, wskutek czego jest on skłonny do płytkiego i niemiarowego oddychania, co z kolei prowadzi do „napadów sinicy”, podczas których dochodzi do tak daleko idącej niewydolności oddechowej, że przez około 1 minutę jest oczywiście siny. Wcześniak skłonny jest z jednej strony do oziębienia i do dreszczów z drugiej zaś do przegrzania. Częściowo jest to spowodowane brakiem tłuszczu w tkance podskórnej.

Wcześniak słabo ssie i jest szczególnie skłonny do zachłystywania podczas karmienia (wskutek czego sinieje) oraz do wymiotów. Pojemność jego żołądka jest mała, w związku z czym może przyjmować małe ilości pokarmu. Dochodzi u niego także łatwo do zaburzeń z powodu pokarmowego dlatego też, w odróżnieniu od dojrzałego noworodka, wcześniaka można łatwo przekarmić. Jest on mało ruchliwy, mało płacze i śpi prawie przez cały dzień i noc. Odporność na ża­lenie jest bardzo słaba, słabsza niż u noworodka dojrzałego. Jest niedojrzały pod wieloma względami i z tego też powodu stwarza szczególnych trudności.

Noworodki bardzo małe, których waga urodzeniowa nie przekracza 1800 g, muszą po urodzeniu być pielęgnowane w szpitalu w związku trudnościami w karmieniu. Noworodki z większą wagą urodzenio­wą mogą być pielęgnowane w domu, pod warunkiem, że zapewni się im odpowiednią opiekę, instruktaż pielęgniarki i stały nadzór lekarki. Jeżeli noworodek urodził się w domu i wydaje się, że lepiej by­łoby skierować go do szpitala, należy w czasie przewozu zapewnić mu odpowiednie ogrzewanie. Do tego celu przeznaczone są specjalnie ogrze­wane kosze lub inkubatory, które znajdują się w karetkach pogoto­wia. Należy zwrócić uwagę na to, by nie przegrzać wcześniaka oraz umieszczać tak termofory, by dziecka nie oparzyć. Nie należy go ką­pać przed przewiezieniem do szpitala.

Z chwilą urodzenia należy go niezwłocznie zawinąć w ciepły ko­cyk i pozostawić w spokoju, chyba że położna musi udrożnić mu dro­gi oddechowe przez odessanie wydzieliny z gardła. Nie kąpie się wcześniaka do czasu aż nabierze sił i osiągnie wagę około 2 kg. Myje się go oliwką za pomocą jałowych wacików w taki sposób, by ochronną war­stwę mazi płodowych pozostawić w stanie nienaruszonym.

Temperatura pokoju, w którym znajduje się wcześniak, powinna wynosić około 21 st. C. Należy mu mierzyć temperaturę ciała 3—4 razy na dobę. Powinna mieścić się w zakresie od 36,1 do 36,7°C. W celu osło­nięcia go przed przeciągami należy wokół łóżka ustawić parawany. Trzeba go ubierać w dość ciepłe ubranko, jednak niezbyt grubo, jeżeli temperatura pokoju jest zgodna z podaną wyżej. W szpitalu praw­dopodobnie będzie on leżał zupełnie bez ubrania.

Wcześniaka należy ułożyć w łóżeczku lub koszu i zapewnić mu spokój, chyba że zaszła potrzeba zmiany pieluszki lub nakarmienia go. Po nakarmieniu należy go położyć na brzuchu, a nie na plecach, po to by w razie ulania pokarmu, nie zachłysnął się.

Goście w domu są niepożądani z uwagi na niebezpieczeństwo przeniesienia infekcji wirusowej lub innej. Ze względu na niebezpieczeństwo zakażenia, matka lub inne osoby nie powinny nic robić przy wcześniaku zanim nie umyją rąk. Pod żadnym pozorem nikt z katarem nosa i jakąkolwiek inną infekcją nie znajdować się w pobliżu wcześniaka.

Niektórzy z nas uważają, że z psychologicznego punktu widzenia pożądany jest, korzystny dla obu stron, kontakt między matką a dzieckiem. Matka możliwie wcześnie powinna pielęgnować wcześniaka na pewno od 2 lub 3 dnia po porodzie.