najbardziej prawdopodobną przyczyną niezadowalającego przyrostu wagi ciała jest niedożywienie. Zaobserwowano niemowlęta, które nie przybierały w sposób zadowalający na wadze, chociaż matka miała dużo pokarmu. Może to być następstwem niezbyt długiego przystawiania noworodka do piersi. Chciałby on ssać więcej, jednak nie pozwala mu się na to. Czasami niemowlę nie przybiera na wadze, ponieważ zasypia, zanim wyssie wystarczającą ilość pokarmu.

Jedną z przyczyn niedostatecznego przyrostu wagi ciała może być długotrwała rozłąka z matką, powodująca u dziecka uczucie osamot­nienia. W czasie leczenia niemowlęta mogą słabiej przybierać na wa­dze.

Częstą przyczyną zbyt wolnego przyrostu wagi ciała w lecie jest zbyt ciepłe ubieranie niemowląt. Dziecko traci z potem tyle płynów, że mimo przyjmowania wystarczających ilości pokarmu, nie przybiera na wadze.

Dziecko, które wymiotuje lub ma jakąkolwiek, nawet banalną, infekcję skórną lub układu oddechowego, nie będzie w sposób zadowalający przybierać na wadze.

Każdą chorobę należy rozpatrzyć pod względem jej znaczenia, nie można podejmować zbyt stanowczych i pochopnych decyzji. Zawsze trzeba pamiętać o tym, że karmienie za pomocą butelki będzie dla matki bardziej pracochłonne niż karmienie piersią.

Jeżeli zachorowałaś na ostrą infekcję, taką jak grypa, powinnaś przerwać karmienie piersią na 3 lub 4 dni i utrzymywać pokarm przez ściąganie go z Piersi w porze poszczególnych karmień.

Nie opróżniając piersi w ten sposób możesz spowodować utratę pokarmu.

Wydaje się jednak, że podejmowanie takich kroków przy zwykłym przeziębie­ni jest zupełnie niepotrzebne. Matka dąży do częstego kontaktu z niemowlęciem tak usilnie, że okresowe odstawienie go od piersi w celu zapobieżenia zakażeniu jest daremne.

Gdy niemowlę jest całkowicie karmione piersią, często nie wraca miesiączka, jeżeli jednak pojawia się, matki zastanawiają się, czy powinny to karmienie kontynuować. Nie ma w ogóle żadnego powodu, aby w takich sytuacjach odstawić niemowlę od piersi. Na większość niemowląt miesiączka matki nie ma wpływu, niektóre matki uważają jednak, że niemowlęta w tym czasie wydają się być nieco podenerwo­wane. Może być to spowodowane wyobraźnią matki lub też mimowol­nym zmniejszeniem ilości pokarmu w czasie okresu. Liczne badania i analizy pokarmu w czasie miesiączki wykazały, że pokarm jest w tym czasie prawidłowy i odpowiedni dla niemowlęcia.

Powinnaś pić tyle, ile zechcesz i nie ma żadnej potrzeby wypijać więcej. Szeroko rozpowszechnionym zwyczajem jest zalecanie karmią­ca matkom picia dużych ilości płynów.

Przeprowadzone w szpitalu kobiecym w Sheffield badania wykazały, że ilość wypijanych przez karmiące matki płynów nie ma żadnego wpływu na ilość wytwarza­no pokarmu. Natura wyposażyła istoty ludzkie w delikatny mechanizm zwany pragnieniem — który reguluje ilość płynów. Matki często stwierdzają, że w momencie, gdy niemowlę dotyka brodawki lub zaczyna ssać, odczuwają silne pragnienie i w celu jego ugaszenia muszą się napić. Jest to objaw naturalny. Jeżeli spożywasz to, na co masz ochotę i czujesz, że jest ci potrzebne, nie weźmiesz niczego w nad­miarze.

Są jeszcze lekarze i pielęgniarki, którzy wszelkie zło przypisują tak zwanemu przekarmieniu. Zalecają oni skrupulatne, częste ważenie nie­mowląt, które wydają się podejrzane o przekarmianie. Każdy błahy objaw — gazy, odbijanie itp. przypisują przekarmieniu. Tymczasem przekarmienie zdarza się przy karmieniu piersią tak wyjątkowo rzadko, że można nie brać go pod uwagę. Niemowlę powinno wyssać z piersi karmu tyle, ile chce, bez obawy, że wypije za dużo. Błędem byłoby skracanie czasu karmienia z tego powodu, że przyrost wagi ciała dziecka przekracza przeciętny poziom. Spowoduje to jedynie płacz dziecka i do niczego nie doprowadzi. Przekarmienie nie jest przyczyną kolki, gazów ani innych przypisywanych mu objawów.

Nie zawsze można ustalić, dlaczego dziecko płacze, jeżeli jednak jeśli w porę weźmie się pod uwagę przedstawione niżej przyczyny, to okaże się, że mało jest takich sytuacji, w których nie udałoby się wy­jaśnić przyczyny płaczu.

Większość zdrowych noworodków płacze od chwili urodzenia. Jest to płacz pożyteczny, ponieważ służy lepszemu upowietrznieniu płuc. Jeden z psychologów postawił wspaniałą hipotezę, że pierwszy płacz dziecka spowodowany jest „wszechogarniającym poczuciem niższości z powodu tak nagłego zetknięcia się z rzeczywistością, z którą nigdy przedtem nie miało do czynienia”.

Najczęstsze przyczyny płaczu.

Głód.

Niektóre osoby dorosłe, gdy są głodne, mają złe samopoczu­cie lub wpadają we wściekłość i być może podobnie dzieje się z nie­mowlętami. Niektóre z nich więcej robią z powodu głodu hałasu niż inne. Niektóre młodsze niemowlęta po obudzeniu zachowują się spo­kojnie, inne płaczą donośnie i bez przerwy, dopóki nie zostaną nakar­mione. Niektóre z nich chętnie i z zadowoleniem siedzą na ręku po nakarmieniu z jednej piersi do czasu aż im się odbije powietrze w żo­łądku, podczas gdy inne w podobnej sytuacji zaczynają krzyczeć z nie­zadowolenia, jeżeli nie zostaną natychmiast przystawione do drugiej piersi i płaczą nawet podczas przekładania z piersi do piersi. Na ogół, im niemowlę jest starsze, tym dłużej może głodne czekać na posi­łek.

Płacz spowodowany głodem nie ustaje po wzięciu niemowlęcia na ręce, najwyżej na minutę lub dwie. Jest to ważne, ponieważ istnieją także niemowlęta, którym proponowano pierś za każdym razem, gdy tylko zaczęły płakać, podczas gdy domagały się one jedynie wzię­cia na ręce i pieszczoty.

Powietrze w żołądku.

Chociaż obecność powietrza w żołądku niewąt­pliwie jest przyczyną płaczu, wydaje nam się jednak, że większość Przypadków płaczu przypisywanych temu stanowi spowodowana jest udziałem dodatkowych czynników, a mianowicie — głodu, uczucia sa­motności lub kolki jelitowej. Jeśli niemowlę cierpi z powodu powietrza w żołądku, to wydaje nagły wysoki krzyk, zupełnie inny niż zwykł płacz z głodu. Wyjaśniliśmy już, że ciągły płacz u zdrowego dzieci może być spowodowany pragnieniem na skutek karmienia zbyt sytymi pokarmami, np. podanie zbyt dużej ilości mleka w proszku w stosunku do ilości wody. Jest to dość istotna przyczyna płaczu we wczesnym okresie życia.

Niechęć do przebywania w ciemności. Obserwuje się powszechnie że dziecko położone po nakarmieniu do łóżka płacze. Warto sobie to odnotować, czy występuje to tylko po zgaszeniu światła. Istnieją noworodki, które nie lubią przebywać w ciemności.

Potrzeba miłości.

Noworo­dek płaczem domaga się wzięcia na ręce i jego płacz ustaje zaraz po utuleniu w ramionach matki. Gdy niemowlę po nakarmieniu położy się z powrotem do łóżeczka, to jego płacz może wyrażać niezadowo­lenie z powodu rozłączenia go z ramionami matki. Taki płacz ustanie gdy zostanie wzięte na ręce. Matki często tłumaczą to obecnością po­wietrza w żołądku lub brakiem pokarmu w piersi. Wiele niemowląt leży zadowolone w wózku lub siedzi spokojnie na rękach babci dopóki nie zobaczy matki. Z tą chwilą natychmiast podej­muje wrzask, demonstrując chęć znalezienia się w jej ramionach. Oso­by, które nie rozumieją niemowląt, powiedzą prawdopodobnie, że nie­mowlę jest „niegrzeczne” lub „rozpieszczone”. Nie zgadzam się z tym. Przywiązanie dziecka do swojej matki, która wszystko przy nim ro­bi, kąpie je, karmi, gdy jest głodne, i jest przy nim, gdy jest mu źle, jest rzeczą normalną i bardzo pożądaną. W jakiś czas po ukończeniu 6 miesiąca życia może ono płaczem wyrazić swoje niezadowolenie, gdy jego matka weźmie na ręce inne dziecko – pierwsze oznaki za­zdrości.

Dzieci przechodzą przez kolejne fazy narastającej zależności od ro­dziców. Często 12-miesięczne niemowlę zaczyna płakać ilekroć matka opuszcza pokój, w którym ono się bawi. W większości przypadków noc­ny płacz ma swe źródło w miłości dziecka do rodziców.

Wiele matek obawia się, że jeśli będą okazywać swoim niemowlę­tom miłość, to staną się one rozpieszczone. Nie ma żadnej podstawy do takich obaw. Branie dziecka na ręce, gdy ono płacze, jest rzeczą normalną i naturalną. Nie namawiamy, że należy tak postępować przy najmniejszym piśnięciu dziecka lub za każdym razem, gdy tylko za­płacze, powinno być jednak na pewno brane na ręce za każdym ra­zem, jeżeli z natury płaczu jasno wynika, że będzie ono płakało, gdy się je położy.

Niekiedy może dziecko płakać ze zmęczenia.

Bardzo wiele niemo­wląt w pewnym okresie życia płacze tuż przed zaśnięciem. Matka nic powinna uważać, że musi je brać na ręce za każdym razem, gdy tylko zapłacze. Nie stanie mu się żadna krzywda, jeżeli czasem pozostawi się je płaczące. Ma ona swoje zajęcia i nie może przez cały czas trzymć niemowlęcia, niektóre z niemowląt, jak się wydaje, chcą być na rękach przez cały czas, gdy nie śpią. Przypuszczam jednak, że nie powinno się traktować jako regułę pozostawianie płaczącego dziecka przez dłuższy czas tylko dlatego, ponieważ nie chcemy go rozpie­ścić.

Na niektórych oddziałach położniczych noworodki przebywają na oddziale noworodkowym z dala od matek głównie dlatego, aby ich płacz nie zakłócał spokoju matkom. Zgadzamy się z tym, że jeżeli matka-jest zmęczona, należy starać się umożliwić jej wypoczynek. Trzeba jednak także myśleć o potrzebach noworodka. Uważam, że pozostawienie każdego drącego się przez dłuższy czas niemowlęcia, a nawet noworodka, jest błędem, skoro wszystko, czego mu brak, to wziąć je na ręce i popieścić. Często jesteśmy zdumieni wykazywanym przez niektóre matki brakiem zainteresowania, gdy niemowlę w wózku na spacerze godzinami wrzeszczy. Wydaje się, że tego nie słyszą, że nie uzmysławiają sobie tego, że ich niemowlęta są istotami ludzkimi, ze kierują się własnymi szczególnymi potrzebami.

W przeciwieństwie do noworodków dojrzałych, wcześniaków nie można karmić na żądanie, ponieważ mogą być one zbyt słabe, aby wyrażać swoje potrzeby. Trzeba je karmić wg ścisłego schematu. Wcześniaki są o wiele bardziej skłonne do zapadania na różne infekcje niż noworodki urodzone o czasie. Przygotowanie posiłków dla wcześniaka wymaga więc szczególnych środków ostrożności.

Pierwsze karmienie odbywa się zazwyczaj w 12 godzin po urodze­niu. Noworodka z wagą ciała nie przekraczającą 2250 g nie powinno się wyjmować z łóżeczka do karmienia; trzeba go tylko lekko unieść, gdyż trudniej mu połykać mleko w pozycji leżącej. Noworodka o wa­dze 2250 g i wyżej można zazwyczaj przystawić do piersi, przynaj­mniej po 2—3 dniach. Powodem, dla którego noworodków z niską wa­gą urodzeniową nie przystawia się do piersi, są ich trudności w ssaniu, w wyniku czego przystawiane do piersi albo nie potrafią wyciągnąć pokarmu w ogóle, albo szybko męczą się ssaniem i w ten sposób nie przyjmują mleka w wystarczającej ilości. Bardzo małe noworodki, które powinny być pielęgnowane w szpitalu, nie mają nawet wy­kształconego odruchu połykania. Noworodki o wadze między 1800 a 2250 g powinny być karmione pipetką lub — jeżeli dobrze ssą — butelką albo piersią.

Przed karmieniem należy wcześniakowi zmienić pieluszkę. Nie ra­dzimy robić tego po karmieniu, ze względu na większe ryzyko wy­miotów.

Najlepszym pokarmem dla wcześniaka jest pokarm kobiecy. Małemu wcześniakowi, którego nie można przystawić do piersi, należy ścią­gnąć pokarm z piersi do wygotowanego naczynia i podawać za pomocą wygotowanej pipetki lub butelki. W razie braku pokarmu w piersi jest do wyboru kilka mieszanek, którymi można zastąpić pokarm, istnieją jednak różne opinie co do tego, która z nich jest najlepsza. Każda z tych mieszanek jest odpowiednio spreparowana, a sposób przyrządzania znajduje się na opakowaniu.

Po pierwszych 2 tygodniach ilość pokarmu szybko zwięk­sza się. Każde karmienie piersią powinno trwać nie dłużej niż 15 do 20 mi­nut. Karmienie trwające dłużej będzie prawdopodobnie dla niemowlę­cia męczące. Jeżeli wydaje się, że karmienie piersią noworodka mę­czy, należy na 2, 3 dni przestawić je na karmienie z butelki (pokarmem ściąganym z piersi) i potem próbować przystawić go ponownie do piersi.

Ze względu na małą powierzchnię żołądka noworodki z niską wa­gą urodzeniową trzeba karmić częściej. Większym noworodkom nie podaje się zazwyczaj żadnych posiłków między godziną 11, 12 w nocy i 6 rano, mniejszym jednak (poniżej 2250 g) podaje się w tym czasie jeden posiłek. Jeżeli niemowlę płacze w nocy z głodu, trzeba je na­karmić.

Noworodka o niskiej wadze urodzeniowej waży się codziennie; gdy osiąga wagę 2500 g ważymy go 2 razy w tygodniu, a następnie 1 raz w tygodniu. Noworodek z wagą ciała poniżej 2250 g może do 3 tygodnia życia nie osiągnąć swojej wagi urodzeniowej. Nie ma potrze­bować przyspieszać jej przyrostu. Na ogół, dla noworodka z wagą ciała od 1800 do 2250 g, bezpieczniej jest, gdy w pierwszych 3 ty­godniach życia przybiera tygodniowo na wadze nie więcej niż 110 do 200 g ponieważ lekarze stwierdzili, że po szybszym przyroście wagi następuje jej spadek. Szybszy przyrost jest nieszkodliwy dla o wadze od 2250 do 2500 g.

Przy karmieniu należy położyć noworodka na brzuchu, unosząc równocześnie łóżeczko od strony głowy dziecka po to, by w razie ulewania nie zachłysnął się.

Wcześniakom podaje się witaminę D w kroplach od 3 lub 4 tygodnia życia. Ponadto, od około 8 tygodnia życia, zaleca się podawanie im preparatów żelaza dla zapobieżenia niedokrwistości. Leki te przepisze ci twój lekarz.