Wprawdzie noworodek urodzony przedwcześnie z całą pewnością znajdzie się pod opieką lekarza, niemniej uważamy za stosowne zwrócić uwagę na kilka ważnych kwestii dotyczących pielęgnowania i żywienia wcześniaka oraz trudności, jakie napotykają rodzice takiego dziecka. Robimy to po to, by ułatwić rodzicom zrozumienie niektórych problemów. W rozdziale tym omawiamy wszystkie noworodki urodzone z niską wagą ciała, więc te, które w chwili urodzenia ważyły 2500 g lub mniej, bez względu na to, czy mają one jedynie małe wymiary ciała (wagę i długość), czy też są przedwcześnie urodzone.
Utrzymanie wcześniaka przy życiu jest w ogóle trudne i tym trudniejsze, im on jest mniejszy. Jego ośrodki mózgowe regulujące oddychanie i inne ważne czynności życiowe są niedojrzale, wskutek czego jest on skłonny do płytkiego i niemiarowego oddychania, co z kolei prowadzi do „napadów sinicy”, podczas których dochodzi do tak daleko idącej niewydolności oddechowej, że przez około 1 minutę jest oczywiście siny. Wcześniak skłonny jest z jednej strony do oziębienia i do dreszczów z drugiej zaś do przegrzania. Częściowo jest to spowodowane brakiem tłuszczu w tkance podskórnej.
Wcześniak słabo ssie i jest szczególnie skłonny do zachłystywania podczas karmienia (wskutek czego sinieje) oraz do wymiotów. Pojemność jego żołądka jest mała, w związku z czym może przyjmować małe ilości pokarmu. Dochodzi u niego także łatwo do zaburzeń z powodu pokarmowego dlatego też, w odróżnieniu od dojrzałego noworodka, wcześniaka można łatwo przekarmić. Jest on mało ruchliwy, mało płacze i śpi prawie przez cały dzień i noc. Odporność na żalenie jest bardzo słaba, słabsza niż u noworodka dojrzałego. Jest niedojrzały pod wieloma względami i z tego też powodu stwarza szczególnych trudności.
Noworodki bardzo małe, których waga urodzeniowa nie przekracza 1800 g, muszą po urodzeniu być pielęgnowane w szpitalu w związku trudnościami w karmieniu. Noworodki z większą wagą urodzeniową mogą być pielęgnowane w domu, pod warunkiem, że zapewni się im odpowiednią opiekę, instruktaż pielęgniarki i stały nadzór lekarki. Jeżeli noworodek urodził się w domu i wydaje się, że lepiej byłoby skierować go do szpitala, należy w czasie przewozu zapewnić mu odpowiednie ogrzewanie. Do tego celu przeznaczone są specjalnie ogrzewane kosze lub inkubatory, które znajdują się w karetkach pogotowia. Należy zwrócić uwagę na to, by nie przegrzać wcześniaka oraz umieszczać tak termofory, by dziecka nie oparzyć. Nie należy go kąpać przed przewiezieniem do szpitala.
Z chwilą urodzenia należy go niezwłocznie zawinąć w ciepły kocyk i pozostawić w spokoju, chyba że położna musi udrożnić mu drogi oddechowe przez odessanie wydzieliny z gardła. Nie kąpie się wcześniaka do czasu aż nabierze sił i osiągnie wagę około 2 kg. Myje się go oliwką za pomocą jałowych wacików w taki sposób, by ochronną warstwę mazi płodowych pozostawić w stanie nienaruszonym.
Temperatura pokoju, w którym znajduje się wcześniak, powinna wynosić około 21 st. C. Należy mu mierzyć temperaturę ciała 3—4 razy na dobę. Powinna mieścić się w zakresie od 36,1 do 36,7°C. W celu osłonięcia go przed przeciągami należy wokół łóżka ustawić parawany. Trzeba go ubierać w dość ciepłe ubranko, jednak niezbyt grubo, jeżeli temperatura pokoju jest zgodna z podaną wyżej. W szpitalu prawdopodobnie będzie on leżał zupełnie bez ubrania.
Wcześniaka należy ułożyć w łóżeczku lub koszu i zapewnić mu spokój, chyba że zaszła potrzeba zmiany pieluszki lub nakarmienia go. Po nakarmieniu należy go położyć na brzuchu, a nie na plecach, po to by w razie ulania pokarmu, nie zachłysnął się.
Goście w domu są niepożądani z uwagi na niebezpieczeństwo przeniesienia infekcji wirusowej lub innej. Ze względu na niebezpieczeństwo zakażenia, matka lub inne osoby nie powinny nic robić przy wcześniaku zanim nie umyją rąk. Pod żadnym pozorem nikt z katarem nosa i jakąkolwiek inną infekcją nie znajdować się w pobliżu wcześniaka.
Niektórzy z nas uważają, że z psychologicznego punktu widzenia pożądany jest, korzystny dla obu stron, kontakt między matką a dzieckiem. Matka możliwie wcześnie powinna pielęgnować wcześniaka na pewno od 2 lub 3 dnia po porodzie.
